Business Constructing Circles: Từ mô hình vòng tròn đến hệ thống kiến tạo tri thức kinh doanh

 

Trong quá trình xây dựng chiến lược sản phẩm và quản trị tri thức, một câu hỏi quan trọng luôn xuất hiện:

Làm thế nào để biến những dữ liệu, kinh nghiệm và hiểu biết rời rạc thành những cấu hình tri thức có thể sử dụng để tạo ra sản phẩm, dịch vụ và giải pháp mới?

Từ câu hỏi đó, Business Constructing Circles (BCC) được phát triển như một mô hình trực quan hóa quá trình kiến tạo tri thức từ cốt lõi của doanh nghiệp đến một trường hợp kinh doanh cụ thể.

Điểm đặc biệt của BCC nằm ở chỗ: các vòng tròn không chỉ được xem như những lớp phân loại tĩnh. Chúng có thể được hình dung như những đĩa xoay 360°. Khi các đĩa xoay và dừng ở những vị trí khác nhau, các điểm tương ứng trên các lớp sẽ tạo thành những cấu hình khác nhau.

Mỗi cấu hình như vậy có thể được xem là một Knowledge Unit – KU (Đơn vị tri thức).

BCC không chỉ là một sơ đồ

Nếu nhìn nhanh vào BCC, chúng ta có thể thấy một hệ thống gồm các vòng tròn đồng tâm.

Từ trung tâm ra ngoài, mỗi vòng đại diện cho một tầng của quá trình xây dựng kinh doanh:

Cốt lõi → Sản phẩm/Dịch vụ → Công nghệ → Giải pháp → Điểm bán hàng/Pain Point → Thị trường

Cách tiếp cận này tạo ra một logic rất khác so với việc bắt đầu bằng câu hỏi:

“Chúng ta đang bán sản phẩm gì?”

BCC đặt câu hỏi ngược lại:

“Chúng ta thực sự sở hữu điều gì ở cốt lõi, và từ cốt lõi đó có thể kiến tạo ra bao nhiêu sản phẩm, công nghệ, giải pháp và thị trường khác nhau?”

Đây là sự chuyển dịch từ product-centric thinking sang core-centric thinking.

Hồng tâm: Cốt lõi tạo ra mọi cấu hình

Tại trung tâm của BCC là Core – Cốt lõi.

Cốt lõi có thể là:

• một công nghệ;
• một công thức;
• một năng lực sản xuất;
• một phương pháp;
• một tài sản tri thức;
• một thuật toán;
• một vật liệu;
• một quy trình;
• hoặc một năng lực đặc biệt mà doanh nghiệp có thể liên tục phát triển.

Ví dụ với BCC:

Công thức vật liệu và công nghệ POP – Powder Overlay Process

Đây là điểm rất quan trọng.

D-Plate không nhất thiết phải được xem là điểm bắt đầu.

D-Plate là một kết quả được kiến tạo từ cốt lõi.

Từ cùng một cốt lõi, doanh nghiệp có thể tiếp tục phát triển các sản phẩm và dịch vụ khác.

Đó chính là tư duy:

One Core → Multiple Products → Multiple Solutions → Multiple Markets

Các vòng tròn giống như một hệ thống khóa số

Một cách dễ hình dung BCC là một khóa số nhiều tầng.

Mỗi vòng có thể xoay.

Khi một vòng thay đổi vị trí, quan hệ giữa nó với những vòng còn lại cũng thay đổi.

Ví dụ:

Cốt lõi

Công thức bột

↓

Sản phẩm

Bột hàn đắp

↓

Công nghệ

POP

↓

Giải pháp

Thay thế

↓

Pain Point

Bào mòn

↓

Thị trường

Xi măng

Sự kết hợp này tạo thành một trường hợp cụ thể:

Ứng dụng công thức bột + POP để tạo giải pháp thay thế chống bào mòn cho thiết bị trong ngành xi măng.

Đây chính là một Knowledge Unit – KU.

Knowledge Unit là gì?

Trong BCC, có thể định nghĩa:

Knowledge Unit (KU) là một đơn vị tri thức theo ngữ cảnh được hình thành từ sự kết hợp giữa các biến trên các lớp đồng tâm của Business Constructing Circles.

Một KU có thể được biểu diễn đơn giản:

KU = Core + Product/Service + Technology + Solution + Pain Point + Market

Ví dụ:

KU-001
Công thức bột

• Bột hàn đắp
• POP
• Thay thế
• Bào mòn
• Xi măng

KU này có thể dẫn tới một sản phẩm hoặc giải pháp cụ thể.

Nhưng chỉ cần thay đổi một biến:

Bột hàn đắp + POP + Phục hồi + Bào mòn + Xi măng

chúng ta đã có một cấu hình khác.

Hoặc:

Dây hàn + POP + Phục hồi + Va đập + Khai mỏ

lại tạo thành một KU khác.

Sức mạnh của BCC nằm ở khả năng tổ hợp

Nếu mỗi vòng chỉ có một lựa chọn, BCC gần như là một sơ đồ tuyến tính.

Nhưng trong thực tế, mỗi vòng có thể chứa rất nhiều biến.

Ví dụ:

Lớp	Các biến
Core	Công thức A, B, C...
Product	Bột, dây, que, tấm...
Technology	POP, PTA, Laser, MMA...
Solution	Thay thế, sửa chữa, phục hồi...
Pain Point	Bào mòn, xói mòn, ăn mòn, va đập...
Market	Xi măng, thép, khai mỏ, nhiệt điện...

Nếu:

• Core có 5 biến;
• Product có 8 biến;
• Technology có 6 biến;
• Solution có 10 biến;
• Pain Point có 6 biến;
• Market có 7 biến;

thì về mặt tổ hợp lý thuyết:

5 × 8 × 6 × 10 × 6 × 7 = 100.800 cấu hình

Điều này cho thấy một điều:

BCC không tạo ra một danh mục sản phẩm cố định. Nó tạo ra một không gian để kiến tạo các cấu hình tri thức.

Khi số lượng biến tiếp tục tăng, không gian KU tiếp tục mở rộng.

Từ một sản phẩm đến hàng nghìn cơ hội

Hãy lấy D-Plate làm ví dụ.

Nếu chỉ nhìn D-Plate như một sản phẩm:

D-Plate = Wear Resistant Plate

thì phạm vi kinh doanh tương đối hữu hạn.

Nhưng nếu đặt D-Plate vào BCC, chúng ta bắt đầu nhìn thấy nhiều cấu hình:

Xi măng + Bào mòn

→ D-Plate cho VRM

Xi măng + Va đập

→ D-Plate cho các vùng chịu va đập

Khai mỏ + Bào mòn

→ D-Plate cho thùng xe tải

Khai mỏ + Va đập

→ D-Plate cho thiết bị vận chuyển vật liệu

Nhiệt điện + Xói mòn

→ D-Plate cho hệ thống dòng vật liệu và khí

Cùng một nền tảng công nghệ, nhưng việc thay đổi Pain Point + Solution + Market tạo ra những cơ hội kinh doanh khác nhau.

KU không tồn tại độc lập

Một điểm quan trọng hơn nữa là các Knowledge Unit có thể liên kết với nhau.

Ví dụ:

                 CORE
                  │
                 POP
                  │
       ┌──────────┼──────────┐
       │          │          │
     KU-001     KU-002     KU-003
       │          │          │
    Xi măng     Xi măng    Khai mỏ
       │          │          │
    D-Plate     D-Tech    Wear Solution

KU-001 có thể cung cấp dữ liệu cho KU-002.

Kết quả của KU-002 lại tạo ra kinh nghiệm để phát triển KU-003.

Theo thời gian, doanh nghiệp không chỉ sở hữu một tập hợp sản phẩm.

Doanh nghiệp sở hữu một mạng lưới tri thức.

Đây là điểm mà BCC có thể kết nối rất tự nhiên với:

Knowledge Graph – Đồ thị tri thức

Từ Knowledge Unit đến Knowledge Graph

Khi số lượng KU tăng lên, chúng ta có thể bắt đầu đặt câu hỏi:

• KU nào có cùng công nghệ?
• KU nào có cùng pain point?
• KU nào dùng cùng vật liệu?
• KU nào phù hợp với nhiều ngành?
• Giải pháp nào đã chứng minh hiệu quả?
• Công thức nào phù hợp với điều kiện nhiệt độ cao?
• Những thất bại trước đây liên quan đến biến nào?
• Một KU thành công có thể chuyển sang thị trường nào?

Khi đó, dữ liệu không còn được lưu như những hồ sơ rời rạc.

Chúng trở thành những mối quan hệ tri thức.

Ví dụ:

POP

→ được sử dụng trong

D-Plate

→ ứng dụng cho

VRM

→ chịu

Abrasion

→ thuộc ngành

Cement

→ có tuổi thọ

X tháng

→ sử dụng

Alloy formulation Y

Một cấu trúc như vậy rất phù hợp để phát triển thành Knowledge Graph.

Quan trọng hơn: KU có thể tiến hóa

Knowledge Unit không nhất thiết phải cố định.

Một KU ban đầu có thể được hình thành từ kiến thức hiện có:

KU-001
POP + D-Plate + Thay thế + Bào mòn + Xi măng

Sau khi triển khai thực tế, doanh nghiệp thu được dữ liệu:

• thời gian vận hành;
• mức độ mòn;
• nhiệt độ;
• vật liệu;
• tải trọng;
• điều kiện vận hành;
• chi phí;
• tuổi thọ thực tế.

Những dữ liệu này tạo ra tri thức mới.

KU có thể được phát triển thành:

KU-001A

với một công thức vật liệu mới.

Hoặc:

KU-001B

với một cấu trúc overlay mới.

Hoặc:

KU-001C

với một giải pháp thiết kế mới.

Do đó hình thành một vòng lặp:

Knowledge → KU → Application → Data → Experience → New Knowledge → New KU

Đây chính là cầu nối giữa BCC và KMS

Nếu một Knowledge Management System – KMS truyền thống tập trung vào việc:

Thu thập → Lưu trữ → Tìm kiếm → Chia sẻ

thì BCC có thể bổ sung thêm một tầng:

Kiến tạo

Cấu trúc có thể được hình dung:

DATA
  ↓
KNOWLEDGE
  ↓
KNOWLEDGE UNIT
  ↓
KNOWLEDGE NETWORK
  ↓
DECISION
  ↓
APPLICATION
  ↓
NEW DATA
  ↺

Khi đó KMS không chỉ trả lời:

“Chúng ta đã biết gì?”

mà còn có thể tiến tới:

“Từ những gì chúng ta đã biết, chúng ta có thể kiến tạo ra điều gì tiếp theo?”

Đây là sự khác biệt quan trọng giữa Knowledge Repository và Knowledge Construction System.

BCC và AI

Cấu trúc này cũng mở ra một hướng ứng dụng rất đáng chú ý với AI.

Khi doanh nghiệp có hàng nghìn KU, AI có thể hỗ trợ:

Tìm KU tương đồng

Một vấn đề mới được đưa vào hệ thống.

AI tìm những KU trước đây có cấu hình gần nhất.

Đề xuất KU mới

AI nhận diện:

Pain Point mới + Market mới + Technology hiện có

và đề xuất các cấu hình khả thi.

Phát hiện khoảng trống

Ví dụ:

POP đang được sử dụng nhiều cho Xi măng và Khai mỏ nhưng chưa có cấu hình phù hợp cho một ứng dụng khác.

Khoảng trống này có thể trở thành:

New Business Opportunity

Học từ thất bại

Một KU không đạt hiệu quả không nhất thiết là tri thức thất bại.

Nó trở thành dữ liệu để hệ thống hiểu:

“Cấu hình này không phù hợp trong điều kiện này.”

Nhờ vậy, tri thức của doanh nghiệp ngày càng trở nên sâu hơn.

Từ Product Thinking đến Knowledge Construction

Đây có thể là một trong những ý nghĩa lớn nhất của BCC.

Tư duy truyền thống:

Thị trường → Nhu cầu → Sản phẩm → Bán hàng

BCC đưa ra một hướng tiếp cận khác:

Cốt lõi → Công nghệ → Khả năng → Cấu hình tri thức → Giải pháp → Sản phẩm → Thị trường

Và sau khi sản phẩm được triển khai:

Thị trường → Dữ liệu → Kinh nghiệm → Tri thức mới → KU mới

Như vậy, doanh nghiệp tạo thành một vòng tuần hoàn kiến tạo tri thức và kinh doanh.

BCC như một “khóa số” của chiến lược kinh doanh

Hình ảnh các vòng tròn xoay 360° có thể được sử dụng như một ẩn dụ rất mạnh.

Mỗi vòng là một dimension.

Mỗi điểm trên vòng là một variable.

Sự kết hợp của các điểm là một configuration.

Configuration tạo ra:

Knowledge Unit

Nhiều KU tạo thành:

Knowledge Network

Knowledge Network hỗ trợ:

Business Decisions

Và Business Decisions tạo ra:

New Data

Cuối cùng New Data lại quay trở về hệ thống và tạo ra:

New Knowledge Units

Vì vậy:

BCC không chỉ mô tả doanh nghiệp đang làm gì. BCC mô tả cách doanh nghiệp có thể tiếp tục tạo ra những điều mới từ chính cốt lõi tri thức của mình.

Từ một công thức bột đến một hệ sinh thái tri thức

Quay trở lại ví dụ BCC.

Một công thức bột tưởng như chỉ là một sản phẩm kỹ thuật.

Nhưng nếu đặt nó vào hệ thống BCC:

Công thức

→ tạo ra bột

→ ứng dụng POP

→ giải quyết bào mòn

→ cho D-Plate

→ phục vụ ngành xi măng

→ tạo ra dữ liệu vận hành

→ hình thành kinh nghiệm

→ cải tiến công thức

→ tạo ra KU mới

→ mở rộng sang thị trường mới

Một tài sản tri thức ban đầu vì vậy có thể trở thành hạt nhân của cả một hệ sinh thái sản phẩm và giải pháp.

Kết luận: BCC là bản đồ của khả năng kiến tạo

Business Constructing Circles có thể được nhìn nhận ở ba cấp độ:

1. Visual Framework

Một mô hình trực quan giúp nhìn thấy mối quan hệ giữa các thành phần của chiến lược.

2. Business Construction Model

Một cơ chế để kết hợp các biến:

Core × Product × Technology × Solution × Pain Point × Market

để hình thành các cấu hình kinh doanh khác nhau.

3. Knowledge Construction System

Một cấu trúc trong đó mỗi cấu hình trở thành một Knowledge Unit, các KU kết nối thành mạng tri thức và liên tục phát triển thông qua dữ liệu và kinh nghiệm thực tế.

Vì vậy, ý tưởng quan trọng nhất của BCC không nằm ở việc có bao nhiêu vòng tròn.

Mà nằm ở khả năng biến đổi của các vòng tròn và số lượng Knowledge Unit có thể được kiến tạo từ sự tương tác giữa chúng.

Một doanh nghiệp không chỉ được tạo nên bởi những sản phẩm mà doanh nghiệp đang có.

Năng lực thực sự nằm ở số lượng những khả năng mới mà doanh nghiệp có thể kiến tạo từ cốt lõi tri thức của mình.

Đó cũng chính là cách BCC có thể chuyển từ một mô hình tư duy chiến lược thành một hệ thống kiến tạo tri thức và cơ hội kinh doanh.